خاطرات بوریس باژانوف، رئیس دبیرخانه دفتر سیاسی و دستیار استالین

«خاطرات بوریس باژانف» از مهم‌ترین خاطرات دست اول درباره سال‌های آغازین حکومت ژوزف استالین به شمار می‌رود. نویسنده کتاب، بوریس گئورگیویچ باژانف (۱۹۰۰–۱۹۸۲)، در فاصله سال‌های ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۵ به‌عنوان منشی شخصی استالین و دبیر فنی دفتر سیاسی حزب کمونیست فعالیت می‌کرد و به همین دلیل از نزدیک در جریان جلسات، تصمیم‌گیری‌ها و فضای درونی رهبری اتحاد شوروی قرار داشت. او در سال ۱۹۲۸ از شوروی گریخت و در فرانسه ساکن شد. نخستین نسخه خاطراتش در سال ۱۹۳۰ به زبان فرانسه منتشر شد و بعدها با افزودن مطالب جدید و اصلاح برخی بخش‌ها بار دیگر انتشار یافت.
موضوع اصلی کتاب، روایت ساختار قدرت در سال‌های نخست حکومت استالین و چگونگی تثبیت تدریجی نفوذ او در حزب کمونیست است. باژانف از روابط میان استالین و دیگر رهبران برجسته حزب، از جمله تروتسکی، زینوویف، کامنف و بوخارین، سخن می‌گوید و تلاش می‌کند تصویری از فضای سیاسی کرملین، شیوه تصمیم‌گیری در بالاترین سطوح حکومت و رقابت‌های درونی حزب ارائه دهد.
از نظر تاریخی، این اثر یکی از منابع مهم درباره دوره آغازین حکومت استالین محسوب می‌شود، زیرا نویسنده خود از شاهدان و دست‌اندرکاران آن دوران بوده است. باژانف پس از فرار از شوروی به منتقد جدی حکومت استالین تبدیل شد و همین موضوع می‌تواند بر برخی قضاوت‌ها و برداشت‌های او تاثیر گذاشته باشد. با وجود این، «خاطرات بوریس باژانف» همچنان یکی از ارزشمندترین روایت‌های دست اول برای شناخت ساختار قدرت و فضای سیاسی اتحاد شوروی در دهه ۱۹۲۰ به شمار می‌رود.